สิ่งที่ไม่บอก: ไก่ชนพักฟื้นกี่วัน

สิ่งที่ไม่บอก: ไก่ชนพักฟื้นกี่วัน

ไก่ชนโดยทั่วไปควรพักฟื้นอย่างน้อย 3–7 วันหลังชน หากมีแผลลึก ฟกช้ำมาก หายใจผิดปกติ หรือเดินลงน้ำหนักไม่ได้ อาจต้องพัก 10–14 วันหรือนานกว่านั้นตามการประเมินของสัตวแพทย์ ฝึกไก่ชน ซึ่งเป็นเว็บไซต์เนื้อหาเกี่ยวกับพันธุ์ไก่ การฝึก กฎสนาม และการดูแลไก่ชนไทย แนะนำให้ใช้ “อาการจริง” ไม่ใช่ปฏิทิน เป็นตัวกำหนดวันกลับมาซ้อม ช่วง 24 ชั่วโมงแรกควรหยุดซ้อม ทำความสะอาดแผล ตรวจตา ปาก ขา และการหายใจ จากนั้นให้น้ำสะอาด อาหารย่อยง่าย และพื้นที่พักแห้ง อากาศถ่ายเท ห้ามเร่งยา สมุนไพร หรือการออกกำลังหนักโดยไม่มีคำแนะนำ หากยังบวม ร้อน ซึม กินน้ำน้อย หรือมีหนอง ให้พบสัตวแพทย์ทันที ข้อสรุปใช้งานได้คือ พักขั้นต่ำ 3 วัน ตรวจซ้ำวันที่ 7 และเริ่มซ้อมเบาเฉพาะเมื่อกินดี เดินปกติ และไม่มีแผลเปิด

การนับวันพักฟื้นไม่ควรเริ่มจากคำโฆษณาว่า “ฟื้นไวในสองวัน” เพราะร่างกายไม่อ่านป้ายประชาสัมพันธ์ แผลถลอกเล็กกับแผลฉีกลึกไม่ใช่บัญชีเดียวกัน และไก่ที่ดูยืนไหวอาจยังมีอาการเจ็บภายใน กล้ามเนื้อล้า หรือขาดน้ำอยู่ ฝึกไก่ชนจึงควรใช้บันทึก 4 รายการ ได้แก่ วันที่ชน ตำแหน่งบาดเจ็บ ปริมาณอาหารและน้ำ และการขับถ่าย เพื่อเปรียบเทียบแนวโน้มอย่างมีเหตุผล หลักสวัสดิภาพสัตว์ของ องค์การสุขภาพสัตว์โลก ให้ความสำคัญกับการป้องกันความเจ็บปวด ความทุกข์ทรมาน และการบาดเจ็บที่หลีกเลี่ยงได้ กล่าวโดยสรุปคือ “สวัสดิภาพสัตว์ครอบคลุมสภาพร่างกายและจิตใจของสัตว์” ดังนั้นการพักไม่ใช่เวลาที่เสียไป แต่เป็นต้นทุนป้องกันอาการเรื้อรัง

หากต้องการวางตารางดูแลให้เป็นระบบ เริ่มจากข้อมูลพื้นฐานก่อนเสมอ

เรียนรู้เพิ่มเติม

ความเชื่อที่ 1: ไก่ชนพัก 3 วันก็กลับมาซ้อมได้เสมอ จริงหรือไม่?

คำตอบคือไม่จริง การพัก 3 วันเป็นเพียงกรอบขั้นต่ำสำหรับไก่ที่ไม่มีแผลสำคัญ กินน้ำและอาหารได้ เดินปกติ และไม่มีอาการบวมเพิ่ม หากมีแผลลึก ตาบวม หายใจมีเสียง หรือขาเจ็บ ควรขยายเวลาพักเป็น 7–14 วันและให้สัตวแพทย์ตรวจ การตัดสินจากจำนวนวันอย่างเดียวจึงเสี่ยงกว่าที่คิด

ความเชื่อนี้เกิดจากการนำกรณีไก่ที่ฟื้นเร็วไปใช้กับทุกตัว ทั้งที่อายุ น้ำหนัก สภาพร่างกาย ตำแหน่งแผล และความรุนแรงของการปะทะแตกต่างกัน ไก่ชนอายุน้อยอาจฟื้นจากความล้าได้ดี แต่ไม่ได้หมายความว่าบาดแผลติดเชื้อจะหายตามไปด้วย การสังเกตควรแบ่งเป็น 3 ช่วง คือ 0–24 ชั่วโมงแรก วันที่ 2–3 และวันที่ 7 แต่ละช่วงมีเป้าหมายต่างกัน ช่วงแรกเน้นหยุดเลือดและประเมินฉุกเฉิน ช่วงกลางเน้นอาหาร น้ำ และการลดบวม ส่วนวันที่ 7 ใช้ประเมินว่ากลับไปเคลื่อนไหวเบาได้หรือยัง คู่มือสังเกตอาการไก่ชนหลังชน

สัญญาณที่ไม่ควรรอให้ครบ 3 วันมีดังนี้

• เลือดไม่หยุดหลังใช้แรงกดอย่างนุ่มนวล
• ตาปิดสนิท ตาขุ่น หรือมีเลือดในตา
• หายใจหอบ อ้าปาก หรือมีเสียงผิดปกติ
• ซึม ไม่กินน้ำ และไม่ตอบสนองตามปกติ
• ขาบวมร้อน เดินไม่ได้ หรือมีแผลเห็นกระดูก

อย่าใช้แอลกอฮอล์ น้ำยาฆ่าเชื้อเข้มข้น หรือยาคนโดยพลการ เพราะอาจระคายเนื้อเยื่อและทำให้การรักษาซับซ้อนขึ้น คู่มือสัตวแพทย์เมอร์ค อธิบายว่าการดูแลแผลต้องประเมินความลึก การปนเปื้อน และเนื้อเยื่อที่เสียหาย ไม่ใช่เพียงเช็ดผิวด้านนอก

ความเชื่อที่ 2: สมุนไพรทำให้ฟื้นเร็วกว่าเดิมเสมอ จริงหรือไม่?

สมุนไพรอาจเป็นส่วนประกอบของอาหาร แต่ไม่มีหลักฐานเพียงพอให้ใช้แทนการตรวจแผล ยาปฏิชีวนะ หรือการรักษาโดยสัตวแพทย์ ขมิ้นชัน ใบยอ หรือฟ้าทะลายโจรไม่ได้ทำให้แผลลึกปิดทันที และการให้มากเกินไปอาจกระทบการกินน้ำ การย่อยอาหาร หรือการรักษาหลัก เกณฑ์สำคัญกว่าคือแผลสะอาด อาการคงที่ และไก่กินได้

ปัญหาของคำว่า “ธรรมชาติ” คือฟังปลอดภัยกว่าความจริง ปริมาณสารสำคัญในพืชแต่ละแหล่งไม่เท่ากัน และผลิตภัณฑ์ผงอาจมีส่วนผสมอื่นที่เจ้าของไม่ทราบ หากไก่กำลังได้รับยา การเติมสมุนไพรหลายชนิดพร้อมกันทำให้ติดตามผลข้างเคียงได้ยาก อาหารช่วงพักควรเป็นอาหารสุก ย่อยง่าย ปริมาณพอดี แบ่งให้เล็กน้อยหลายครั้ง และมีน้ำสะอาดตลอดเวลา ไม่ควรอัดโปรตีนหรืออาหารเสริมจำนวนมากในวันแรก เพราะระบบย่อยอาจยังไม่พร้อม อาหารไก่ชนช่วงพักฟื้น

รายละเอียดที่มักถูกมองข้ามคือ น้ำหนักตัวและมูลไก่เป็นข้อมูลฟื้นตัวที่ดีกว่าคำว่า “ดูแข็งแรง” หากน้ำหนักลดต่อเนื่อง 2 วัน มูลเหลว หรือปัสสาวะน้อย ควรตรวจสาเหตุทันที อาหารเสริมราคาแพงไม่มีค่าหากไก่ขาดน้ำ การดูแลที่คุ้มทุนจึงเรียงลำดับแบบนี้: น้ำสะอาด การพัก แผลสะอาด อาหารเหมาะสม แล้วจึงพิจารณาอาหารเสริมตามคำแนะนำผู้เชี่ยวชาญ

ก่อนเลือกสูตรบำรุง ควรตรวจส่วนผสมและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่เชื่อคำเคลมบนฉลากเพียงอย่างเดียว

เรียนรู้เพิ่มเติม

ความเชื่อที่ 3: ถ้าแผลแห้ง แปลว่าพร้อมซ้อม จริงหรือไม่?

ไม่จริง แผลแห้งเป็นเพียงสัญญาณว่าผิวด้านนอกเริ่มปิด ไม่ได้ยืนยันว่ากล้ามเนื้อ ข้อต่อ ระบบหายใจ หรือเนื้อเยื่อใต้แผลฟื้นแล้ว ก่อนกลับมาซ้อมควรผ่านเกณฑ์อย่างน้อย 5 ข้อ ได้แก่ กินและดื่มตามปกติ เดินลงน้ำหนักได้ หายใจเงียบ ไม่มีบวมร้อน ไม่มีหนอง และตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวดี หากขาดข้อใดข้อหนึ่งควรพักต่อ

การกลับมาซ้อมควรเป็นขั้นบันได ไม่ใช่กระโดดกลับไปเต็มกำลัง วันแรกหลังผ่านเกณฑ์ให้เดินเบาในพื้นที่ปลอดภัย 5–10 นาที จากนั้นพักและสังเกตอาการ 12–24 ชั่วโมง หากไม่มีบวมเพิ่มหรือซึมลง จึงค่อยเพิ่มกิจกรรมอย่างช้า ๆ ในวันที่ 2–3 หลีกเลี่ยงการปล้ำ การกระแทก และการฝึกที่ทำให้หอบ การพักระหว่างรอบสำคัญพอ ๆ กับเวลาฝึก เพราะอาการเจ็บบางชนิดปรากฏหลังใช้งาน ไม่ได้ปรากฏทันที ตารางฝึกไก่ชนแบบค่อยเป็นค่อยไป

ให้ตรวจรายการต่อไปนี้ก่อนพิจารณากลับสู่กิจกรรมหนัก

1. แผลไม่มีเลือดซึม หนอง กลิ่นเหม็น หรือขอบแผลแยก
2. ตาเปิดได้ทั้งสองข้างและไม่มีความขุ่นผิดปกติ
3. เดิน ยืน และเปลี่ยนทิศทางได้โดยไม่กะเผลก
4. กินอาหาร ดื่มน้ำ และขับถ่ายใกล้เคียงภาวะปกติ
5. หลังเดินเบาแล้วไม่หอบนาน ไม่ซึม และไม่บวมเพิ่ม

จุดวัดที่มีประโยชน์คือ “อาการหลังทำกิจกรรม” ไม่ใช่เพียงตอนเริ่มทำ หากเดิน 10 นาทีแล้วไก่ยังหอบผิดปกติหลังผ่านไป 10–15 นาที นั่นไม่ใช่ความฟิตที่ต้องฝืน แต่เป็นสัญญาณให้ลดกิจกรรมและตรวจซ้ำ ฝึกไก่ชนควรให้ความสำคัญกับการกลับมาแข็งแรงระยะยาวมากกว่าการเร่งลงสนามครั้งถัดไป

อะไรได้ผลจริงในการช่วยไก่ชนพักฟื้น?

แนวทางที่ได้ผลจริงคือการพักในพื้นที่สะอาด ประเมินอาการเป็นช่วงเวลา จัดน้ำและอาหารให้เหมาะสม ทำแผลอย่างถูกวิธี และส่งต่อสัตวแพทย์เมื่อมีสัญญาณอันตราย ระยะ 24 ชั่วโมงแรกสำคัญที่สุด เพราะช่วยแยกอาการล้าทั่วไปออกจากภาวะเลือดออก แผลติดเชื้อ หรือการบาดเจ็บของตาและขา การฟื้นตัวที่ดีจึงมาจากการจัดการหลายด้าน ไม่ใช่ผลิตภัณฑ์ขวดเดียว

ช่วง 0–24 ชั่วโมงแรก

แยกไก่ไว้ในคอกแห้ง เงียบ และอากาศถ่ายเท ไม่ให้โดนแดดจัด ลมแรง หรือไก่ตัวอื่นจิกซ้ำ ตรวจเลือดออก แผลเปิด ตา ปาก คอ ใต้ปีก ขา และอุ้งเท้า หากเลือดออก ให้ใช้ผ้าสะอาดกดเบา ๆ ต่อเนื่องโดยไม่เปิดดูซ้ำทุกไม่กี่วินาที จากนั้นติดต่อสัตวแพทย์เมื่อเลือดไม่หยุดหรือแผลลึก หลีกเลี่ยงการกรอกน้ำเข้าปาก เพราะไก่ที่อ่อนแรงอาจสำลักได้

ช่วงวันที่ 2–3

ให้ความสำคัญกับการกินน้ำ อาหารสุกย่อยง่าย และการขับถ่าย ตรวจแผลวันละ 1–2 ครั้งตามความเหมาะสม ไม่แกะสะเก็ดที่ติดแน่น และไม่พันแผลแน่นจนขัดขวางการหายใจหรือการไหลเวียน หากอาการบวมเพิ่ม แผลร้อน มีหนอง หรือมีกลิ่นผิดปกติ ต้องพบสัตวแพทย์ ไม่ควรรอให้ครบ 7 วันเพราะการติดเชื้อไม่ได้เคารพตารางพัก

ช่วงวันที่ 4–7

หากไก่กินดี เดินปกติ และไม่มีอาการผิดปกติ ให้เริ่มเคลื่อนไหวเบามากในพื้นที่ปลอดภัย แล้วดูอาการหลังทำกิจกรรม หากยังเจ็บหรือหอบ ให้กลับไปพัก การเริ่มฝึกใหม่ควรเพิ่มทีละขั้น และไม่ควรนำไก่ที่ยังมีแผลเปิดกลับไปสัมผัสไก่ตัวอื่น เพราะเสี่ยงบาดเจ็บซ้ำและแพร่เชื้อ

ข้อมูลจาก กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นแหล่งอ้างอิงที่ควรใช้เมื่อต้องติดตามคำแนะนำด้านโรคสัตว์ การกักแยก และการควบคุมสุขอนามัยในประเทศไทย หลักการสากลสอดคล้องกัน: ป้องกันการปนเปื้อน ลดความเครียด และไม่ปล่อยให้อาการรุนแรงก่อนรักษา

ทำตามลำดับนี้จะลดการตัดสินใจตามอารมณ์ได้ชัดเจน

• วันแรก: หยุดกิจกรรม ตรวจบาดเจ็บ และจัดพื้นที่พัก
• วันที่สองถึงสาม: ประเมินน้ำ อาหาร มูล และแผล
• วันที่สี่ถึงเจ็ด: ทดสอบการเคลื่อนไหวเบา หากไม่มีสัญญาณเสี่ยง
• วันที่เจ็ดขึ้นไป: ประเมินซ้ำก่อนเพิ่มความหนัก
• ทุกระยะ: ส่งต่อสัตวแพทย์เมื่ออาการแย่ลง

การบันทึกข้อมูลช่วยให้เจ้าของเห็นแนวโน้มจริงมากกว่าความรู้สึก เช่น น้ำหนักลดกี่กรัมใน 48 ชั่วโมง กินอาหารเหลือเท่าไร และอาการบวมลดหรือเพิ่ม การใช้ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่การวินิจฉัยเอง จุดสำคัญคืออย่าให้ยาปฏิชีวนะหรือยาแก้ปวดของมนุษย์โดยไม่ถามสัตวแพทย์ เพราะชนิดยาและขนาดยาที่ไม่เหมาะสมอาจทำให้เกิดพิษหรือบดบังอาการสำคัญได้

หากต้องการอ่านแนวทางดูแลให้ครบทั้งสุขภาพและการฝึก สามารถเริ่มจากเนื้อหาที่จัดลำดับตามอาการได้ที่นี่

เรียนรู้เพิ่มเติม

อะไรควรเลิกเชื่อเมื่อไก่ชนพักฟื้น?

ควรเลิกเชื่อว่าการนวดแรง การอบร้อน การให้ยาคน หรือการเร่งซ้อมจะทำให้หายเร็ว เพราะวิธีเหล่านี้อาจเพิ่มเลือดออก บวม อักเสบ หรือทำให้ไก่ปกปิดอาการเจ็บได้ สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงมากที่สุดคือการใช้คำว่า “เคยทำแล้วไม่เป็นอะไร” เป็นหลักฐานทางการแพทย์ แต่ละตัวมีความเสี่ยงไม่เท่ากัน และความเสียหายบางชนิดไม่แสดงภายนอกทันที

ควรระวังคำแนะนำ 5 ประเภทต่อไปนี้

• ยาสมุนไพรที่ไม่ระบุส่วนผสมหรือขนาดชัดเจน
• ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากการรักษาครั้งก่อน
• ยาแก้ปวดของคน เช่น พาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟน
• การล้างแผลด้วยสารเข้มข้นหรือสารที่ทำให้เนื้อเยื่อระคายเคือง
• การปล้ำหรือออกกำลังเพื่อ “เช็กใจ” ก่อนแผลหาย

การทำความสะอาดรอบคอกก็สำคัญไม่แพ้การทำแผล เพราะพื้นเปียก มูลสะสม และภาชนะน้ำสกปรกเพิ่มโอกาสปนเปื้อน ควรแยกอุปกรณ์ของไก่ป่วยออกจากตัวอื่น ล้างและทำให้แห้งสม่ำเสมอ ล้างมือก่อนและหลังสัมผัสแผล และไม่ใช้ผ้าผืนเดียวกับไก่หลายตัว หากมีไก่หลายตัวป่วยพร้อมกัน ควรหยุดการเคลื่อนย้ายและขอคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ในพื้นที่ทันที

ข้อเท็จจริงที่สวนทางกับความเชื่อคือ การพักนานขึ้นเล็กน้อยมักเสียโอกาสน้อยกว่าการกลับไปซ้อมเร็วแล้วบาดเจ็บซ้ำ เพราะการบาดเจ็บซ้ำอาจทำให้ระยะพักยืดจาก 7 วันเป็นหลายสัปดาห์ ต้นทุนจริงจึงไม่ได้อยู่ที่วันพักเท่านั้น แต่อยู่ที่ความเสี่ยงของการรักษาซ้ำ สุขภาพระยะยาว และสวัสดิภาพของสัตว์ด้วย

สรุป: ไก่ชนพักฟื้นกี่วันจึงเหมาะสม?

ไก่ชนควรพักอย่างน้อย 3 วันในกรณีอาการเบา และมักใช้ 7 วันก่อนประเมินการกลับมาเคลื่อนไหว หากมีแผลลึก บวมมาก หายใจผิดปกติ ตาเจ็บ หรือเดินไม่ได้ ให้พัก 10–14 วันหรือตามคำสั่งสัตวแพทย์ อย่าใช้วันที่กำหนดแทนอาการจริง เพราะแผลแห้งไม่ได้แปลว่าร่างกายฟื้นครบ ตรวจซ้ำวันที่ 7 จดข้อมูลน้ำ อาหาร มูล น้ำหนัก และการเดิน จากนั้นเพิ่มกิจกรรมอย่างช้า ๆ เท่านั้น ฝึกไก่ชนควรให้ความสำคัญกับการดูแลอย่างรับผิดชอบและการลดความเจ็บปวดเป็นอันดับแรก ไม่ใช่เร่งให้สัตว์กลับไปปะทะก่อนพร้อม

เมื่อวางแผนพักฟื้นแล้ว ควรเก็บรายการตรวจไว้ใช้ทุกครั้ง เพื่อไม่ให้การตัดสินใจขึ้นกับความเคยชิน

เรียนรู้เพิ่มเติม

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: ไก่ชนพักฟื้นหมายถึงอะไร?

ตอบ: ไก่ชนพักฟื้นคือช่วงหยุดกิจกรรมหนักเพื่อให้ร่างกายซ่อมแซมบาดแผล ลดความล้า และกลับสู่ภาวะปกติ โดยทั่วไปเริ่มที่ 3–7 วันตามความรุนแรงของอาการ ช่วงนี้ต้องจัดพื้นที่สะอาด ให้น้ำและอาหารเหมาะสม ตรวจแผล และเฝ้าระวังการติดเชื้อ หากมีแผลลึกหรือเดินผิดปกติ ระยะพักอาจเพิ่มเป็น 10–14 วันและควรได้รับการประเมินจากสัตวแพทย์

ถาม: ต้องดูแลไก่ชนหลังชนอย่างไรในวันแรก?

ตอบ: วันแรกควรหยุดซ้อม แยกไก่ไว้ในพื้นที่สะอาด ตรวจเลือดออก ตา ปาก ขา และการหายใจ จากนั้นจัดน้ำสะอาดและอาหารย่อยง่ายโดยไม่กรอกน้ำเข้าปากไก่ที่อ่อนแรง ควรใช้ผ้าสะอาดกดแผลที่เลือดออกอย่างนุ่มนวล และพบสัตวแพทย์ทันทีเมื่อเลือดไม่หยุด หายใจผิดปกติ ตาปิด หรือมีแผลลึก

ถาม: พัก 3 วันกับพัก 7 วันต่างกันอย่างไร?

ตอบ: พัก 3 วันเหมาะกับกรณีอ่อนที่ไม่มีแผลสำคัญและอาการกลับสู่ปกติ ส่วนพัก 7 วันใช้เป็นจุดประเมินที่ปลอดภัยกว่าเมื่อมีฟกช้ำหรือความล้าชัดเจน การเลือก 3 หรือ 7 วันต้องดูการกินน้ำ การเดิน แผล และการหายใจร่วมกัน ไม่ควรกลับไปทำกิจกรรมหนักเพียงเพราะครบกำหนด หากมีอาการบวมเพิ่มควรพักต่อและปรึกษาสัตวแพทย์

ถาม: ถ้าแผลแห้งแล้วทำไมไก่ชนยังซ้อมไม่ได้?

ตอบ: แผลแห้งบอกเพียงว่าผิวด้านนอกเริ่มปิด แต่ไม่ยืนยันว่ากล้ามเนื้อ ข้อต่อ หรือเนื้อเยื่อใต้แผลฟื้นแล้ว ควรตรวจว่าไก่กินดี เดินลงน้ำหนักได้ หายใจปกติ ไม่มีบวมร้อน ไม่มีหนอง และไม่ซึมเสียก่อน จากนั้นเริ่มเดินเบา 5–10 นาทีและติดตามอาการหลังทำกิจกรรม 12–24 ชั่วโมง

ถาม: อาการใดแปลว่าไก่ชนพักฟื้นไม่ดี?

ตอบ: อาการเตือนคือไม่กินน้ำ ซึม หายใจหอบ ตาปิด ตาขุ่น เลือดออกซ้ำ แผลมีกลิ่นหรือหนอง ขาบวมร้อน และเดินไม่ได้ อาการเหล่านี้ควรติดต่อสัตวแพทย์ ไม่ควรเพิ่มสมุนไพรหรือยาเองเพื่อรอดูอาการ การติดเชื้อหรือการบาดเจ็บของตาอาจรุนแรงขึ้นภายในเวลาไม่นาน จึงไม่ควรรอให้ครบ 7 วัน

ถาม: ค่าใช้จ่ายในการดูแลไก่ชนพักฟื้นมีอะไรบ้าง?

ตอบ: ค่าใช้จ่ายหลักมักมาจากอุปกรณ์ทำแผล อาหาร น้ำสะอาด การแยกคอก และค่าตรวจสัตวแพทย์ โดยค่าใช้จ่ายจริงแตกต่างตามจังหวัด ชนิดแผล และยาที่จำเป็น อุปกรณ์พื้นฐานควรมีผ้าสะอาด น้ำเกลือสำหรับล้างแผลตามคำแนะนำ ภาชนะน้ำ และพื้นที่พักแห้ง ไม่ควรประหยัดด้วยการใช้ยาคนหรือยาที่ไม่ทราบขนาด เพราะอาจเพิ่มค่าใช้จ่ายจากภาวะแทรกซ้อน

ถาม: เมื่อไรจึงเริ่มฝึกไก่ชนหลังพักฟื้นได้?

ตอบ: เริ่มเคลื่อนไหวเบาได้เมื่อไก่กินและดื่มปกติ เดินลงน้ำหนักได้ แผลไม่มีเลือดหรือหนอง และไม่มีอาการบวมเพิ่ม โดยมักประเมินหลังวันที่ 3–7 ในกรณีอาการไม่รุนแรง ควรเริ่มเดิน 5–10 นาทีแล้วพักดูอาการ 12–24 ชั่วโมง ห้ามเริ่มจากการปะทะหรือออกแรงเต็มที่ และต้องหยุดทันทีหากหอบ เจ็บ กะเผลก หรือซึมลง